လယ်ယာအမျိုးအစားနဲ့ လယ်ယာစနစ် ဆိုတဲ့ စကားစု (၂)စုမှာ ကွာခြားတာလေးတွေရှိပါတယ်။ အမျိုးအစားလို့ဆိုလိုက်ရင် တစ်ခုတည်းကိုလုပ်တာလား ရေမြေဒေသအလိုက် ဘယ်လိုစိုက်ပျိုးနေတယ် ဆိုတာကိုသတ်မှတ်ပြီးတော့ စနစ် လို့ ဆိုလိုက်ရင်တော့ စုပေါင်းစိုက်တာမျိုးလား၊ တစ်ယောက်တည်း စီးပွားဖြစ် စိုက်တာမျိုးလား ဆိုတဲ့ စနစ်အတိုင်းကို သတ်မှတ်ပြီး ခွဲခြားတာဖြစ်ပါတယ်။ 

စိုက်ပျိုးမွေးမြူထုတ်လုပ်ရေးစနစ်

(၁) သမဝါယမ စနစ်

သူကတော့ စုပေါင်းလုပ်တဲ့သမဝါယမ မှာ "ကျွန်တော် ပါချင်ပါတယ်။ ကျွန်မရဲ့ လုပ်ငန်းလည်း ပါမယ်" ဆိုပြီး ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒနဲ့ ပါဝင်ပြီး တူတူလုပ်ဆောင်ကြတဲ့ သမဝါယမ လုပ်ငန်းကိုပြောတာဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ပိုင်လယ်ယာပါချင်ပါမယ်၊ အလုပ်သမားခနဲ့ လုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်ဖို့ ကုန်ကျစရိတ်တွေကို အပြည့်အဝ ပေးနိုင်ချင်မှလည်း ပေးနိုင်မဲ့ သူတွေလည်း ပါချင်ပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်က ပါဝင်ချင်လို့ ပါဝင်လာတာဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့်မို့ အထက်က လုပ်ဆောင်ဖို့အတွက် ပေးတဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေကို သေသေချာချာ လိုက်နာလုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။ အမြတ်တွေရလာတယ်ဆိုရင် ပါထားတဲ့ မြေပိုင်ရှင်တွေကိုလည်း မြေအတွက် အချိုးကျပေးသလို၊ ပါဝင်ကြတဲ့ အဖွဲ့ဝင်တွေကိုလည်း အချိုးကျ ခံစားခွင့်ပေးပါတယ်။ အဲ့အပြင်ကိုမှ အဖွဲက ပေးတဲ့ တစ်ခြားခံစားခွင့်တွေဖြစ်တဲ့ သမဝါယမ ဝယ်ယူနိုင်ခြင်းတွေ၊ တူတူလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းတွေနဲ့ စုပေါင်းရောင်းချနိုင်ခြင်း စတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကိုလည်း ရနိုင်ကြပါတယ်။ 

သမဝါယမ စနစ်မှာဆိုရင် (၂)မျိုး ခွဲခြားထားပါတယ်။ ချိတ်ဆက် သမဝါယမ နဲ့ ဖွဲ့စည်းသမဝါယမ ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

(က) ချိတ်ဆက် သမဝါယမ 

ဒီလို ချိတ်ဆက်လုပ်ကြတဲ့ သမဝါယမလုပ်ငန်းတွေမှာ ပိုင်ဆိုင်မှု က ကိုယ့်မြေဆို ကိုယ်ပဲ ပိုင်ပြီးတော့မှ အဲ့မြေကိုပဲ စုပေါင်းစိုက်ကြတာဖြစ်ပါတယ်။ အကျိုးအမြတ်ကိုလည်း ခွဲဝေကြပါတယ်၊

(ခ) ဖွဲ့စည်း သမဝါယမ 

ဒီလို သမဝါယမ မှာဆိုရင်တော့ ပါဝင်ချင်တဲ့သူတွေက ကိုယ်ပိုင်ဆိုင်တဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုကို အသင်းထဲမှာ မြုပ်နှံရပါတယ်။ အဲ့လိုမြုပ်နှံပြီးတော့ အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ သမဝါယမ အသင်းဖြစ်ပြီဆိုရင်တော့ အသင်းထဲကနေမှ ရွေးချယ်ပြီး အုပ်ချုပ်မှု ကော်မတီပြန်ဖွဲ့စည်းပါတယ်။ အုပ်ချုပ်မှု ကော်မတီကမှ တိုက်ရိုက် အလုပ်တွေခွဲဝေပေးတယ်၊ ဝင်ငွေတွေ ခွဲဝေပေးတယ်၊ ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်ရေးတွေ လုပ်ဆောင်တယ်၊ စတဲ့ အသင်းရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေကိုလုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ 

အဲ့လိုမျိုး သမဝါယမ စနစ်နဲ့ လည်ပတ်ကြတာမျိုးတွေပါ။

(၂) တစ်နိုင်တစ်ပိုင် စနစ်

မြေပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ဆိုင်ပြီးတော့ လယ်လုပ်ချင်ရင် လယ်သမားလေးတွေလုပ်ပြီးတော့ စိုက်ပျိုးနေကြတာမျိုးကိုဆိုလိုပါတယ်။ အစိုးရက မြေငှားချထားပေးလိုက်တဲ့ လုပ်ကွက်ငယ်တောင်သူတွေလည်း ဒီစနစ်ထဲမှာ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ 

(၃) ပြည်နယ်စိုက်ပျိုးရေး

 ဒီလိုစနစ်ကတော့ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အစိုးရက လမ်းညွှန်ချက်ပေးတာဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရက ဖော်ဆောင်တဲ့ လုပ်ငန်းဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် နေ့စား၊ လစား လို သဘောမျိုး  အလုပ်သမားတွေ ရှိပါတယ်။

(၄) လုပ်ငန်းကြီး

သူကကျတော့ အကြီးစားတွေ တစ်ခါတည်း လုပ်ကိုင်တဲ့ ငွေရှင်ကြေးရှင်တို့ရဲ့ စနစ်ပါ၊ ကြံစိုက်ခင်း အကြီးကြီးစိုက်မယ်၊ သကြားစက်ရုံပါ တစ်ခါတည်း အပြီးထောင်ထားတာမျိုး လို လုပ်ငန်းကြီးနဲ့ လုပ်ဆောင်နေတဲ့ စနစ်ပါ။ သူတို့ကျတော့ မန်နေဂျာက လစာနဲ့ပေးပြီး ကျန်တာကိုနေ့စား လပေးလိုမျိုး ထားရှိကြပါတယ်။ 

ကဲ ဘယ်လိုစနစ်မျိုးကိုလုပ်ဆောင်မလဲ လုပ်ဆောင်နိုင်မလဲဆိုတဲ့အချက်ကို တီးမိ ခေါက်မိပြီထင်ပါတယ်၊ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်နော်။

Reference

‘Production Economics and Farm Management’, Virender Kumar Professor (Agricultural Economics) Department of Agricultural Economics, Extension Education & Rural Sociology, COA, CSKHPAU, Palampur-176 062 (HP), India

ထွန်းဝင်းကျော်