ဂန္ဓမာပန်းစိုက်တောင်သူများအနေဖြင့် စိုစွတ်သော မိုးရာသီနှင့် နှင်းကျသော ဆောင်းအဝင်ကာလများတွင် အဓိက ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် ပြဿနာတစ်ခုမှာ ဂန္ဓမာရွက်ပြောက်ရောဂါ (Septoria Leaf Spot) ဖြစ်ပါသည်။

ဂန္ဓမာရွက်ပြောက် မှိုရောဂါသည် အပူချိန် ၁၅°C မှ ၂၉°C အတွင်းနှင့် စိုထိုင်းဆများသော အခြေအနေမျိုးတွင် အမြန်ဆန်ဆုံး ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သောကြောင့် အထူးဂရုပြု ကာကွယ်နှိမ်နင်းရန် လိုအပ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရာသီဥတုစိုထိုင်းဆ မြင့်မားချိန်၊ မိုးရွာသွန်းချိန်၊ နှင်းကျချိန် (သို့မဟုတ်) ရေဖျန်းထားမှုကြောင့် အရွက်များ အချိန်ကြာရှည်စွာ စိုစွတ်နေသည့် အခြေအနေများတွင် ရောဂါကျရောက်နိုင်ခြေ အမြင့်မားဆုံးသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါသည်။ ဂန္ဓမာရွက်ပြောက်ရောဂါသည် အပင်ကြီးထွားမှုအဆင့်တိုင်းတွေ ကျရောက်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ရောဂါကို စောစီးစွာသိရှိနိုင်ရန် အောက်ပါလက္ခဏာများကို သတိပြုစစ်ဆေးသင့်ပါသည်။

• အောက်ခြေမှစတင်ခြင်း : ရောဂါသည် အပင်၏ အောက်ခြေရှိ ရင့်နေသော အရွက်များတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး တဖြည်းဖြည်း အထက်ပိုင်းသို့ ကူးစက်သွားသည်။

• အရွက်ပြောက်များ : အရွက်ပေါ်တွင် အညိုရောင် သို့မဟုတ် အမည်းရောင် အပြောက်ငယ်လေးများ စတင်ပေါ်လာသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါအပြောက်များ ကြီးလာပြီး ပေါင်းစပ်သွားတတ်သည်။

• အရွက်ကြွေခြင်း : ရောဂါပြင်းထန်လာပါက အရွက်တစ်ခုလုံး ဝါခြောက်သွားကာ အပင်မှ အလွယ်တကူ ကြွေကျသွားတတ်ပြီး အပင်၏ ကြီးထွားမှုနှင့် ပန်းပွင့်ထွက်ရှိမှုကို များစွာထိခိုက်စေပါသည်။

ကြိုတင်ကာကွယ်နည်းများ

မှိုရောဂါများသည် ဖြစ်ပွားပြီးမှ ကုသခြင်းထက် မဖြစ်ခင် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းက ပိုမိုထိရောက်ပါသည်။

• စိုက်ခင်းသန့်ရှင်းရေး : ရောဂါကျရောက်နေသော အရွက်များနှင့် မြေပေါ်သို့ ကြွေကျနေသော အရွက်ခြောက်များကို စုစည်း၍ မီးရှို့ဖျက်ဆီးပါ။ မှိုစပိုးများသည် မြေကြီးထဲရှိ သစ်ရွက်ဆွေးများပေါ်တွင် ခိုအောင်းနေနိုင်သောကြောင့် စိုက်ခင်းကို အမြဲသန့်ရှင်းနေစေရန် အရေးကြီးပါသည်။

• လေဝင်လေထွက်ကောင်းစေခြင်း : အပင်များကို ကျပ်ကျပ်ညှပ်ညှပ် မစိုက်ပါနှင့်။ စိုထိုင်းဆများသော ဒေသများတွင် အပင်များကြား လေဝင်လေထွက်နှင့် နေရောင်ခြည် ကောင်းစွာရရှိမှသာ အရွက်များပေါ်ရှိ ရေစက်များ မြန်မြန်ခြောက်သွေ့ပြီး မှိုပေါက်ဖွားမှုကို တားဆီးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

• ရေလောင်းစနစ် : အပင်များအပေါ်မှ ရေဖျန်းခြင်းကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ အပင်အောက်ခြေသို့သာ ရေလောင်းပေးပါ။ အရွက်များ ရေကြာရှည်စိုနေခြင်းသည် ရောဂါကူးစက်မှုကို အားပေးသောကြောင့် ရေလောင်းမည်ဆိုပါက နံနက်ခင်းတွင်သာ လောင်းသင့်ပါသည်။

• ကျန်းမာသောမျိုးကို ရွေးချယ်ခြင်း : စိုက်ပျိုးမည့် ကိုင်းဖြတ် သို့မဟုတ် ပျိုးပင်များသည် ရောဂါကင်းစင်သော အပင်များဖြစ်ရန် အထူးဂရုပြုရွေးချယ်ပါ။

ဓာတုဆေးဖြင့် နှိမ်နင်းနည်း

ရာသီဥတုအခြေအနေကြောင့် ရောဂါစတင်ကျရောက်လာပြီဆိုပါက ဓာတုမှိုသတ်ဆေးများကို စနစ်တကျ အသုံးပြုရန် လိုအပ်လာပါမည်။ ဈေးကွက်တွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ဆေးအုပ်စုများကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားသုံးစွဲနိုင်ပါသည်။

၁။ ကာကွယ်ဆေးများ

ရောဂါမကျရောက်မီ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာ စတင်တွေ့ရှိချိန်တွင် အသုံးပြုသင့်သည်။ ဤဆေးများသည် မှိုစပိုးများ အရွက်ပေါ်တွင် အမြစ်တွယ်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။

• မန်ကိုဇက် (Mancozeb)

• ကလိုရိုသာလိုနေး (Chlorothalonil)

• ကော့ပါးအခြေခံဆေးများ (Copper-based fungicides - ဥပမာ Copper Hydroxide)

၂။ ပင်လုံးပြန့် ကုသဆေးများ

ရောဂါကျရောက်မှု များပြားလာပါက အပင်အတွင်းပိုင်းအထိ စိမ့်ဝင်ကုသပေးနိုင်သော ဆေးများကို သုံးစွဲရပါမည်။

• ဒိုင်ဖန်နိုကိုနာဇော (Difenoconazole)

• အဇိုဆီစထရိုဘင် (Azoxystrobin)

• ပရိုပီကိုနာဇော (Propiconazole)

အထူးသတိပြုရန်

• ဆေးဖျန်းရာတွင် အရွက်၏ အပေါ်မျက်နှာပြင်သာမက အောက်မျက်နှာပြင်ကိုပါ နှံ့စပ်အောင် ဖျန်းပေးရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

• မှိုများ ဆေးယဉ်ပါးမှု မဖြစ်စေရန်အတွက် ဆေးအုပ်စု တစ်မျိုးတည်းကို ဆက်တိုက်မသုံးဘဲ အုပ်စုမတူသော ဆေးများကို အလှည့်ကျ (Rotation) အသုံးပြုပေးပါ။ (ဥပမာ - ပထမအကြိမ် Mancozeb ဖျန်းပြီး ဒုတိယအကြိမ်တွင် Difenoconazole ပြောင်းဖျန်းခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါသည်။)

စိုက်ခင်းသန့်ရှင်းရေး နှင့် လိုအပ်ချိန်တွင် ဓာတုဆေးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဂန္ဓမာရွက်ပြောက်ရောဂါကို အထိရောက်ဆုံး ကာကွယ်နှိမ်နင်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။