• မြန်မာအမည် = ခါးရိ/ညှိုး​သေ​ရောဂါ
• အင်္ဂလိပ်အမည် = damping off
• ရောဂါဖြစ်စေခြင်းအ​ကြောင်း = Pythium sp,

​ရောဂါဖြစ်စဉ်အကျဉ်း

ဆောင်းရာသီစိုက် ပဲတီစိမ်း၊ မတ်ပဲသီးနှံ​တွေမှာ နှစ်စဉ် ဖြစ်​လေ့ဖြစ်ထရှိတဲ့ ​မြေ​ဆောင်​ရောဂါတမျိုးဖြစ်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ ​ဧရာဝတီတိုင်း များကဲ့သို့ စပါးအပြီး၊ ပဲစိုက်​သော လယ်သီးထပ်များတွင် ပိုမို ဖြစ်ပွား​လေ့ရှိတာ ​တွေ့ရပါတယ်။

​ရောဂါဖြစ်​စေ သက်ရှိအနေနဲ့လည်း တမျိုးတည်း​ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ...

• Rhizoctonia solani,(မြစ်​​ခြောက်​ဆွေး​ရောဂါ)
• Fusarium spp, (ဖျူ​ဆေရိယန် ခါးရိပင်ညှိုး​ရောဂါ)
• Botrytis, (မီးခိုး​မှို/ကြပ်ခိုးမှို​ရောဂါ)
• Phytophthora  sp,(အပင်နာ ​ရောဂါ)
• Sclerotinia,Sclerotium, (ပင်​ခြေပုပ်​ရောဂါ)

စတဲ့ ​ရောဂါတမျိုးမျိုး သို့မဟုတ် အများနဲ့ ​ရော​နှောလျက် ကျ​ရောက်တတ်ပါတယ်။

များ​သောအားဖြင့်က​တော့ ..

pythium  (ပစ်သီယံခေါ် အပင်ငယ်ခါးရိ​ရောဂါ) ​ကြောင့် ဖြစ်တာ ပိုများပါတယ်။

ဒါ​ကြောင့်လည်း 

​ရောဂါဖြစ်​ကြောင်း(causal organism )ကို ပစ်သီယံရောဂါလို့ ​ဖော်ပြလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

ရောဂါလက္ခဏာ

ပစ်သီယံ​ရောဂါ ဆိုတာ ​ရေကြိုက်မှို တမျိုးဖြစ်တဲ့ အူးမိုက်ဆိ(Oomycetes)မှို အမျိုးအစားဖြစ်ပါတယ်။

မှိုအစစ်(true fungi)မဟုတ်ဘဲ မှိုနဲ့တူ​သောသက်ရှိ(fungus like organism)လို့ ​ခေါ်ကြပါတယ်။

(ဒါ​ကြောင့် သာမန်မှိုသတ်​ဆေး​တွေက အူးမိုက်ဆိရောဂါအတွက် အသုံးမတည့်ပါဘူး)

• စိုက်ချိန်မှာ ​မြေစိုလွန်းလျှင်ဖြစ်​စေ
• အပင်ငယ်စဉ် မိုးများ/​ရေဝပ်လျှင်ဖြစ်​စေ

ရာသီဥတု ​အေး/စို အ​ခြေအ​နေမှာ ​မြေထဲက မှိုစပိုး​တွေ ပွားများ​စေပါတယ်။

ဦးစွာ သိသာ​စေ​သောလက္ခဏာမှာ အပင်ငယ်( အရွက်စစ် ၂ ရွက်ထွက်ချိန်) အစိမ်း​ရောင်မှ တဖြည်းဖြည်း အစိမ်း​ဖျော့လာပါတယ်။

​ရောဂါရအပင်ရဲ့ ​မြေကြီးနဲ့ထိစပ်ရာ​နေရာကို ယက်ကြည့်ရင် နီညိုရောင်အ​ပြောက် ဒဏ်ရာ​လေး​တွေ့ရပါတယ်။

ခါးရိဒဏ်ရာမှတဆင့်  အမြစ်​အောက်ပိုင်းအထိ ကူးစက်ပြီး ပင်စည်ပုပ်၊ အမြစ်ပုပ်ကာ အပင်ညှိုးသေ​စေပါတယ်။

ရောဂါကို ပွားများ​စေ​သော အ​ကြောင်းရင်းများ

• စပါးရိုးပြတ်၊ ရိုးငုတ်များ ​ကောင်းစွာမ​ဆွေး​မြေ့ဘဲ ပဲစိုက်လိုက်သဖြင့်...အစိုဓာတ်များပြီး organic acid(အချဉ်ပေါက်ခြင်း) အပင်ခြေလောင်​စေခြင်း။
• မူလ ​မြေကြီးရဲ့ ​မြေချဉ်ငန်ကိန်း(pH) နိမ့်သဖြင့် အစိုဓာတ်များချိန်တွင် ​မြေ​ဆောင်မှိုများ ပိုမိုပွားများ ​စေခြင်း။
• စပါးစိုက်စဉ် ​မြေမညှိခဲ့သဖြင့် ​ရေထိုင်မညီဖြစ်ကာ ​ရေဝပ်/ခါးကျပ်ခြင်း
• ပေါင်းသတ်​ဆေးများနှင့် အက်ဆစ်ပါ​သော ဓာတ်​မြေသြဇာများ ဓာတ်ကြွင်းကျန်ခြင်း။
• သဘာဝ​မြေဇာအသုံးနည်းခြင်းနှင့် ​မြေတွင်းသစ်​ဆွေးဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

စသည့်အချက်များသည်  အပင်ငယ်ညှိုး​သေ​ရောဂါကို ဖိတ်​​ခေါ် သလို ဖြစ်​စေပါတယ်။

ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း

ရောဂါဖြစ်ရခြင်းအ​ကြောင်းရင်းကို သိပြီဆိုရင်..

မဖြစ်​အောင် ဘယ်လိုကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရမလဲဆိုတာ အလိုလို သိပြီးသားပါပဲ။

• စပါးစိုက်ချိန် ​မြေပြင်စဉ်မှာ  ​မြေလယ်ဗယ်ညီ​အောင်ညှိပါ၊
• မြေချဉ်ငန် တိုင်းပြီး ၅.၅ ​အောက်ဆိုရင် မ​ဖောက်ထုံးထည့်ပြီး ​မြေပြင်ပါ။
• စပါးပြီး စပါးရိုးပြတ်​တွေကို ဆွေး​မြည့်အောင် ပြုလုပ်ပြီးမှ ပဲကြဲပါ။
• မျိုး​ကောင်းမျိုးသန့် အသုံးပြုပါ။

​အော်ဂဲနစ်နည်းဖြင့် ကာကွယ်ခြင်း

• ပဲမစိုက်မီ ထရိုင်ကိုဒါးမားကို ​မြေကြီးဖျန်းပါ။
• မျိုး​စေ့လူး​ဆေး အသုံးပြုပါ (ဥပမာ။   #ဂရိုးမက်စ် ပဲမျိုးစုံ မျိုး​စေ့အထူးလူးနယ်​ဆေး အသုံးပြုပါ။)
• အီးအမ်ဘိုကာရှီ​မြေ​ဆွေး များများထည့်ပါ။

ဓာတုနည်းဖြင့် ကာကွယ်/ကုသခြင်း

• မက်တလက်ဇီး/သိုင်ရမ်/ ကက်ပ်တန် ဆေးတမျိုးမျိုးကို လူးစိုက်ပါ။
• အပင်ငယ်စဉ် မိုးများ/​ရေဝပ်ပါက ကန့် ၈၀% မှို​ဆေး ဖျန်း​ပေးပါ။

အောက်ပါမှိုသတ်​ဆေး တမျိုးမျိုးကို  အလှည့်ကျ ဖျန်းပါ။

• အဇိုဇီစထိုဘင် + ဖို့စတိုင်းအလူမီနီယံ (Azoxystrobin + Fosetyl Aluminium)
• အဇိုဇီစထိုဘင်+ ဒိုင်ဖန်နိုကိုနာဇိုး (Azoxystrobin + Difenoconazole)
• မန်ကိုဇက်+ မက်တလက်ဇီး (Mancozeb + Metalaxyl)
• ဆိုင်မောက်ဇနေး (Cymoxanil)

(အစွမ်းရှိပစ္စည်း AI များကိုသာ ဖော်ပြပေးခြင်းဖြစ်ပါသည်)

​စေတနာများစွာဖြင့်....

ဒို့ဦး​လေး

ဆောင်းပါးများ/သတင်းများ ပြန်လည်ကူးယူဖော်ပြလိုပါက "အစိမ်းရောင်လမ်းမှ ကူးယူဖော်ပြပါသည်" ဟုထည့်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။