ကော်ဖီပင် မျိုးစေ့ မည်သို့ဖောက်ရမည် ဖောက်ပြီး၍ မည်သို့ စိုက်ရမည် နည်းပညာပေးပါ ခင်ဗျား

⁠ကော်ဖီစိုက်ပျိုးနည်း (အပိုင်း-၁) အင်္ဂလိပ်အမည် ….. Coffee ရူပ⁠ဗေဒ ……… Cofea spp. မျိုးရင်းအမည် ……… Rubiaccae ၁။ ⁠ကော်ဖီမျိုးများ ရူပ⁠ဗေဒလက္ခဏာကွဲ⁠ပြား⁠ခြားနားချက်များအရ Coffee Arabica မျိုး C.liberica မျိုး⁠နှင့် C.excelsa မျိုးဟူ၍(၄)မျိုးရှိသည်။ ⁠မြန်မာ⁠နိုင်ငံတွင် ပင်လယ်⁠ရေမျက်နှာ⁠ပြင်အထက်⁠မြင့် အလိုက်⁠ဖြစ်ထွန်းမှုအ⁠ေ⁠ခြအ⁠နေ⁠ပေါ်မူတူ၍ ကုန်း⁠မြင့်⁠ကော်ဖီမျိုး⁠နှင့် ⁠ေ⁠မြနိမ့်⁠ကော်ဖီမျိုးဟူ၍ (၂)မျိုးခွဲ ထားပါသည်။ ကုန်း⁠မြင့်မျိုးများမှာ C.arabica မျိုးများ⁠ဖြစ်⁠ပြီး ⁠ေ⁠မြနိမ့်⁠ကော်ဖီမျိုးများမှာ အများအား⁠ဖြင့် C.robusta ⁠နှင့် C.liberica မျိုးများ⁠ဖြစ်ပါသည်။ ကုန်း⁠မြင့်⁠ကော်ဖီမျိုးများမှာ အများအား⁠ဖြင့် C.robusta ⁠နှင့် C.liberica မျိုးများ⁠ဖြစ်ပါသည်။ ကုန်း⁠မြင့် ⁠ကော်ဖီမျိုးများမှာပင်လယ်⁠ရေမျက်⁠နှာ⁠ပြင်အထက် ⁠ပေ(၂၇၀၀)မှ (၅၄၀၀)အတွင်း ⁠ဖြစ်ထွန်း⁠ပြီး ⁠ေ⁠မြနိမ့် ⁠ကော်ဖီမျိုးများမှာ ပင်လယ် ⁠ရေမျက်⁠နှာ⁠ပြင်မှ အထက်⁠ပေ(၂၇၀၀)အထိအတွင်း ⁠ဖြစ်ထွန်းသည်။ ၂။ ⁠မြန်မာ⁠နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးသည့်⁠ဒေသ ရှမ်း⁠ပြည်နယ်၊ ချင်း⁠ပြည်နယ်၊ ကချင်⁠ပြည်နယ်၊ ကရင်⁠ပြည်နယ်နှင့် မ⁠န္တ⁠လေးတိုင်းတို့တွင် အ⁠ကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး⁠ကြသည်။ ကယား⁠ပြည် နယ်⁠နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့တွင်လည်းအနည်းငယ်စီ စိုက်ပျိုး⁠ကြသည်။ ⁠ေ⁠မြနိမ့်⁠ကော်ဖီမျိုးများကို ကရင်⁠ပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မွန်⁠ပြည်နယ်၊ တနလာင်္ရီတိုင်းများတွင်စိုက်ပျိုး⁠ဖြစ်ထွန်းပါသည်။ မှတ်ချက်။ ။ ⁠ကော်ဖီမျိုး(၄)မျိုး၏ ရူပ⁠ဗေဒလက္ခဏာကွဲ⁠ပြား⁠ခြားနားချက်များကို ⁠နောက်ဆက်တွဲ(၂)⁠ဖြင့်⁠ဖော်⁠ပြထားပါသည်။ ၃။ ⁠ေ⁠မြ⁠နေရာ ⁠ရွေးချယ်⁠ခြင်း ⁠ကော်ဖီစိုက်ခင်း⁠ေ⁠မြ⁠နေရာသည် ⁠ရေစီးဆင်းမှု⁠ကောင်းမွန်သည့်⁠ပြန့်⁠ပြူးညီညာ⁠သော⁠ေ⁠မြ⁠နေရာ⁠ဖြစ်သင့်ပါသည်။ ⁠တောင်⁠စောင်းများတွင်စိုက်ပျိုးပါက ဆင်⁠ေ⁠ခြ⁠လျှော(၁၀ မှ ၁၅)ရာခိုင်⁠နှုန်းသာရှိသင့်⁠ပြီး⁠တော်⁠စောင်းရှည်လျားပါက (၃၅)ရာခိုင်⁠နှုန်း ထိစိုက် ပျိုး⁠နိုင်ပါသည်။ ⁠တောင်⁠စောင်းမတ်⁠စောက်လွန်းပါက ကွန်တို⁠နှင့် ⁠လှေကားတစ်များ⁠ဖော်ထုတ်စိုက်သင့်ပါသည်။ ၃။ ⁠ေ⁠မြအမျိုးအစား အ⁠ပေါ်ယံ⁠ေ⁠မြသားနက်⁠ပြီး သစ်⁠ဆွေးဓာတ်⁠ကြွယ်၀⁠သော ⁠ေ⁠မြမျိုးသည်အသင့်⁠တော်ဆုံး⁠ဖြစ်ပါသည်။ ⁠လေ၀င်⁠လေထွက်⁠ကောင်းမွန်⁠ပြီး ⁠ရေမ၀ပ်⁠သောအ⁠ေ⁠ခြအ⁠နေရှိရန်လိုအပ်ပါသည်။ ⁠ေ⁠မြအချဉ်ငံဓာတ် pH(၇)⁠အောက်တွင်စိုက်ပျိုး⁠ဖြစ်ထွန်း⁠သော်လည်းPH(၄.၅) မှ (၅.၅) အတွင်းမှာအ⁠ကောင်းဆုံး⁠ဖြစ်ပါသည်။ ၅။ ရာသီဥတု အ⁠ကြမ်းအား⁠ဖြင့်တစ်⁠နှစ်ပတ်လုံး ညီမျှစွာမိုးရွာသွန်းသည့်⁠အေး⁠မြ⁠သောရာသီဥတုကို⁠နှစ်သက်ပါသည်။ အစိုဓာတ် (၇၈ မှ ၈၅ရာခိုင်⁠နှုန်း) အပူချိန်(၁၃ မှ ၂၆)ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှင့် တစ်⁠နှစ်မိုး⁠ရေချိန် (၁၉၀၀ မှ ၂၀၀၀)မီလီမီတာ ရှိရန်လိုအပ်ပါသည်။ ⁠ကော်ဖီသည် လင်းတာကို ⁠ကြိုက်ပ်သ⁠ဖြင့်တစ်ရက် (၁၃)နာရီထက် ⁠ကျော်သည့်⁠ဒေသများတွင်သီးပွင့်မှုမရှိသ⁠ဖြင့် လင်းတာတို⁠ဗေဒများတွင်သာစိုက်ပျိုး⁠ဖြစ်ထွန်း⁠နိုင် ပါသည်။ ၆။ မျိုး⁠စေ့ခံယူ⁠ရေး⁠နှင့် ⁠ပြု⁠ပြင်⁠ခြင်း မိ်ျုး⁠စေ့ခံယူမည့်အမိပင်သည် သက်တမ်း(၆)⁠နှစ်မှ(၈)⁠နှစ်ခန့်ရှိ⁠ပြီး အပင်ရှင်သန်⁠ကြီးထွားမှုအသီးတင်မှု⁠နှင့် အပင်ပုံသဏ္ဍန်စသည့် လက္ခဏာ များ⁠ကောင်းမွန်⁠သော အပင်များကို ⁠ရွေးချယ်ဆွတ်ခူးရပ်မည်။ ဆွတ်ခူး⁠ပြီးသည့် အသီးများကို ⁠ရေစည်ပိုင်းတွင်ထည့်၍⁠ရေစိမ့်⁠ပြီး ⁠ရေ⁠ပေါ်⁠နေ⁠သော အပင်မ⁠ပေါက်⁠နိုင်သည့် အသီးညံ့များကိုဖယ်ပစ်ရမည်။ ⁠ရွေးချယ်ထား⁠သောအသီးများကို အခွံချွတ်၍ အချဉ်⁠ပေါက်⁠စေရန်၊ တစ်ညခန့်⁠ရေစိမ်ထားရမည်။ ⁠နောက်တ⁠နေ့တွင်ရိ⁠နေ⁠သော အသီးခွံ⁠နှင့် အသီးများကို အသားများကို⁠ရေ⁠ဖြင့်စင်⁠အောင်⁠ဆေး⁠ေ⁠ကြာဖယ်ရှားပစ်ရသည်။ ⁠ဆေး⁠ေ⁠ကြာ⁠ပြီးအ⁠စေ့များကို အရိပ်⁠အောက်တွင် (၁၀)ရက် ⁠ကြာခန့် ⁠လေသလပ်အ⁠ေ⁠ခြာက်ခံရသည်။ အစိုဓါတ် ရာခိုင်⁠နှုန်း(၁၅ မှ ၁၈)ကျန်သည်အထိအ⁠ေ⁠ခြာက်ခံရသည်။ မျိုး⁠စေ့များကို ဆွတ်ခူး ⁠ပြု⁠ပြင်⁠ပြီးမ⁠ကြာမီ အချိန်အတွင်းစိုက်ပျိုးသင့်သည်။ သို့ရာတွင်⁠ပြာ⁠ဖြင့်လူးနယ်၍ ⁠ေ⁠ခြာက်⁠သွေ့⁠သော⁠နေရာတွင်သို⁠လှောင်⁠ခြင်း⁠ဖြင့် အချိန် ကာလအတန်⁠ကြာသည်အထိ အပင်⁠ပေါက်⁠နှုန်းများစွာ မကျဆင်း⁠အောင် ထိန်းသိမ်း⁠နိုင်ပါသည်။ Credit: မြန်မာရွှေနဂါး ဗဟုသုတကျေးရွာ ⁠ကော် ဖီပင် စိုက် ပျိုး ⁠ပြုစုနည် း (အပိုင် း -၃) ၁၁။ အရိပ် ပင် စိုက် ပျိုး ⁠ခြင် း ⁠ကော် ဖီ⁠ကြီး ထွား မှုအတွက် လည် း ⁠ကောင် း ၊ အပွင့် အသီး များ ပွင့် သီး ရန် အတွက် လည် း ⁠ကောင် း ၊ အကိုင် း အား လုံး သည့် ⁠နေရာကိုထိ⁠တွေ့ ရန် နှင့် ⁠လေ၀င် ⁠လေထွက် ⁠ကောင် း မွန် ရန် လိုအပ် သည် ။ သို့ ရာတွင် ⁠ေ⁠နွရာသီတွင် ⁠မြင့် မား ⁠သောအပူချိန် ဓာတ် မှ ကာကွယ် ⁠ပေ⁠နိုင် ရန် အတွက် အရိပ် ပင် စိုက် ပျိုး ⁠ပေး ရသည် ။ အရိပ် ပင် သည် ⁠ေ⁠နွရာသီတွင် ရွက် အုပ် ⁠ကောင် း တက် ⁠အောင် ပုံသွင် း ⁠ပြု⁠ပြင် ယူ⁠နိုင် သည့် အရိပ် ပင် မျိုး ⁠ဖြစ် ရန် လိုအပ် သ⁠ဖြင့် ⁠ဘောစကိုင် း သည် ⁠ကော် ဖီအရိပ် ပင် အ⁠ဖြစ် အသင့် ⁠တော် ဆုံး ⁠ဖြစ် ပါသည် ။ အရိပ် ပင် ကို ⁠ကော် ဖီပင် မစိုက် မီတစ် ⁠နှစ် ခန့် ⁠ကြို၍ စိုက် ပျိုး ရသည် ။ စိုက် ပျိုး ရာတွင် ⁠ကော် ဖီပင် (၂) တန် း ⁠ခြား တွင် အရိပ် ပင် တစ် တန် း စိုက် ပျိုး ရသည် ။ ⁠ကော် ဖီစိုက် ခင် း တွင် ⁠လေ၀င် ⁠လေထွက် ⁠ကောင် း မွန် ရန် လိုအပ် သည့် အတွက် အရိပ် ပင် များ တွင် အကျိုး မသက် ⁠ရောက် ⁠နိုင် သည့် အကိုင် း များ ကို အ⁠မြဲ⁠ဖြတ် ⁠တောက် ရှင် း လင် း ⁠ပေး ရသည် ။ မိုး ဦး ကျ⁠မေလတွင် တစ် ⁠ကြိမ် ၊ မိုး ကုန် ညပီး စက် တင် ဘာလတွင် တစ် ⁠ကြိမ် ၊ အရပ် အပင် တိုင် း ကို အလယ် ကိုင် း တစ် ကိုင် း စီသာ ချန် လှပ် ၍ အ⁠ခြား ကိုင် း များ အား လုံး ကို ခုတ် ⁠ပေး ရသည် ။ ၁၂။ စိုက် ခင် း ⁠ပေါင် း ရှင် း ⁠ခြင် း အနည် း ဆုံး မိုး ကုန် ⁠သောလတွင် တစ် ⁠ကြိမ် ⁠ပေါင် း ရှင် း ⁠ပေး ရသည် ။ လက် ⁠ဖြင့် ⁠ဖြစ် ⁠စေ၊ ⁠နွား ထွန် ⁠ဖြင့် ⁠ဖြစ် ⁠သေ၊ တန် း ⁠ကြား ⁠ပေါင် း လိုက် ⁠ပေး ရသည် ။ ရှင် း လင် း ရရှိ⁠သော⁠ပေါင် း ⁠မြတ် များ ကို အစိုဓာတ် ထိန် း သိမ် း ရန် အတွက် စိုက် ခင် း တွင် ချန် ထား ခဲ့ ⁠နိုင် သည် ။ ပင် ⁠ေ⁠ခြ⁠ပေါင် း ရှင် း ⁠ခြင် း ⁠နှင့် တန် း ⁠ကြား ⁠ပေါင် း ရှင် း ⁠ခြင် း တို့ ကို တစ် ⁠နှစ် (၃) ⁠ကြိမ် ၊ (၄) လ တစ် ⁠ကြိ် မ် ⁠ပြုလုပ် ⁠ပေး ရပါသည် ။ ၁၃။ ဓာတ် ⁠ေ⁠မြ⁠သြဇာ⁠ကျွေး ⁠ခြင် း အ⁠ကြမ် း အား ⁠ဖြင့် အသီး အသီး မတင် ⁠သေး မီ အပင် ငယ် စဉ် တွင် ⁠နိုက် ⁠တြိုဂျင် ⁠ဖော့ စဖရိပ် နှင့် ပိုတက် စီယံဓာတ် များ ကို ဆတူထည့် ⁠ပေး ရန် လိုအပ် ⁠ပြီး စတင် သီး ပွင့် သည့် ⁠နှစ် မှစ၍ ပိုတက် စီယံပိုမိုထည့် ⁠ပေး ရသည် ။ သတ် မှတ် ဓာတ် ⁠ေ⁠မြ⁠သြဇာ⁠နှုန် း ကို မိုး ဦး ကျခါစ ⁠မေလတွင် (၁) ⁠ကြိမ် ၊ ⁠သြဂုတ် /စက် တင် ဘာလတွင် (၁) ⁠ကြိမ် ⁠ဖြင့် (၂) ⁠ကြိမ် ခွဲ၍ ထည့် သွင် း ရသည် ။ အပင် သက် တမ် း အလိုက် တစ် ပင် အတွက် ထည့် သွင် း ရမည့် ဓာတ် ⁠ေ⁠မြ⁠သြဇာ⁠နှုန် း ထား မှာ ⁠အောက် ပါအတိုင် း ⁠ဖြစ် သည် ။ အပင် သက် တမ် း တစ် ပင် အတွက် ⁠နှုန် း ထား (⁠နို့ ဆီဗူး ) ယူရီး ယား တီစူပါ ပိုတက် ပထမနှစ် ⁠နှင့် ဒုတိယနှစ် ၁/၄ ၁/၄ ၁/၈ တတိယ⁠နှစ် နှင့် အထက် ၁ ၁ ၁ ၁/၂ ဓာတ် ⁠ေ⁠မြ⁠သြဇာ ထည့် သွင် း ရာတွင် (၁) ⁠နှစ် နှင့် (၂) ⁠နှစ် သား အပင် ငယ် များ အတွက် ပင် ⁠ေ⁠ခြမှ (၁၀) လက် မ အကွာပတ် ပတ် လည် တွင် (၂) လက် မခန့် အနက် ⁠ေ⁠မြာင် း တူး လျက် အထက် ပါ⁠နှုန် း အတိုင် း ⁠ရောထား သည့် ဓာတ် ⁠ေ⁠မြ⁠သြဇာကို ညီမျှ⁠အောင် ⁠ဖြန့် ထည့် ⁠ပြီး ⁠ေ⁠မြ⁠ပြန် ဖုံး ⁠ပေး ရသည် ။ အပင် ⁠ကြီး များ အတွက် အပင် ⁠ေ⁠ခြမှ (၁၈) လက် မ အကွာပတ် ပတ် လည် တွင် အထက် ပါအတိုင် း ထည့် သွင် း ⁠ပေး ရမည် ။ ၁၄။ ပိုး မွှား ⁠ရောဂါ ကာကွယ် ⁠ခြင် း ⁠ကော် ဖီစိုက် ခင် း များ တွင် ပိုး မွှား ကျ⁠ရောက် မှု နည် း ပါး ပါသည် ။ သို့ ရာတွင် ပရစ် ၊ ⁠နှံ⁠ကောင် များ ကျ⁠ရောက် တတ် ⁠ပြီး ၊ အရွက် များ တွင် Scale Insects များ Gray Mealy Bugs များ ⁠နှင့် အသီး များ တွင် အသီး ထိုး ပိုး များ ကျ⁠ရောက် တတ် ပါသည် ။ ကျ⁠ရောက် ⁠သောပိုး ⁠ကောင် များ ⁠နှင့် အပင် အစိတ် အပိုင် း ကို ⁠ကောက် ယူစုပုံ မီး ရှို့ ပစ် ⁠ခြင် း ⁠ဖြင့် ကာကွယ် ⁠နိုင် ပါသည် ။ ⁠ရောဂါအ⁠နေ⁠ဖြင့် ⁠ကော် ဖီ သံ⁠ချေး ⁠ရောဂါ (Coffee Rust) ⁠နှင့် အကိုင် း ⁠ေ⁠ခြာက် ⁠သေ⁠ရောဂါ (Die back) တို့ ကျ⁠ရောက် တတ် ပါသည် ။ ⁠ကော် ဖီသံ⁠ချေး ⁠ရောဂါမှာ ⁠လေထုအစိုဓာတ် များ ⁠ပြား ချိန် တွင် ⁠ဖြစ် ⁠ပေါ် တတ် ပါသည် ။ ကျ⁠ရောက် စတွင် အရွက် အ⁠ပေါ်ဘက် မျက် ⁠နှာတွင် အဝါ⁠ရောင် သန် း ⁠သော အ⁠ေ⁠ပြာက် ငယ် စတင် ⁠ဖြစ် ⁠ပေါ်⁠ပြီး တ⁠ဖြည် း ⁠ဖြည် း ⁠ကြီး ၍ လိ⁠မ္မော် ⁠ရောင် ⁠ေ⁠ပြာင် း လာသည် ။ ယင် း ⁠ရောဂါပွား များ လာပါက၊ အရွက် ၏ ⁠အောက် မျက် ⁠နှာသို့ ⁠ပြန့် ⁠နှံ့ လာတတ် သည် ။ ⁠ကော့ ပါး ⁠နော် ⁠ဒေါ့ ⁠ဆေး သို့ မဟုတ် ⁠ဘော် ဒို⁠ဆေး ရည် ၅း ၅း ၅၀ ⁠နှုန် း ⁠ဖြင့် ၃ပတ် ⁠ခြား တစ် ⁠ကြိမ် ပက် ဖျန် း ကာကွယ် ⁠နိုင် သည် ။ ကိုင် း ⁠ေ⁠ခြာက် ⁠သေ⁠ရောဂါ(Die back) မှာအကိုင် း များ ကိုင် း တက် များ အဖျား များ တ⁠ဖြည် း ⁠ဖြည် း ⁠ေ⁠ခြာက် ⁠ပြီး တစ် ကိုင် း လုံး ⁠ေ⁠ခြာက် ⁠သေ⁠ရောဂါ ⁠ဖြစ် ပါသည် ။ တစ် ပင် တည် း မှာ အသီး သီး လွန် ကဲ⁠သော⁠ေ⁠ကြာင့် လည် း ⁠ကောင် း ၊ ⁠နိုင် ⁠တြိုဂျင် ဓာတ် ချို့ တဲ့ ၍လည် း ⁠ကောင် း ⁠ဖြစ် တတ် သည် ။ ⁠အောက် ပါနည် း များ ⁠ဖြင့် ကာကွယ် ⁠နိုင် သည် ။ (က) နှစ် စဉ် တစ် ပင် ချင် း မှ အသီး ကိုပုံမှန် ခံယူ⁠ခြင် း (ခ) ⁠နိုက် ထရိုဂျင် ဓာတ် ⁠ေ⁠မြ⁠သြဇာပိုမိုထည့် ⁠ကျွေး ⁠ခြင် း (ဂ) ⁠ကော့ ပါး ⁠နို⁠ဒေါ့ ⁠ဆေး ပက် ⁠ဖြန် း ⁠ခြင် း ⁠ကော်ဖီစိုက်ပျိုးနည်း အပိုင်း(၄) အပင်ကိုင်း⁠ဖြတ် ⁠ပြု⁠ပြင်⁠ခြင်း ⁠ကော်ဖီပင်တစ်ပင်မှ သီးထွက်ပုံမှန်ရရှိ⁠နိုင်ရန်အတွက် ကိုင်း⁠ဖြတ်⁠ပြု⁠ပြင်⁠ခြင်းကို မ⁠ဖြစ်မ⁠နေ ⁠ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည်။ ကိုင်း⁠ဖြတ်⁠ပြု⁠ပြင် ရာတွင် အသီးကိုင်း အ⁠ဟောင်းများကို ပယ်၍ အသီးကိုင်းအသစ်များ ⁠မွေး⁠မြူရန်၊ အသီးကိုင်းများ ⁠နေ⁠ရောင်⁠ခြည်⁠ကောင်းစွာ ထိ⁠တွေ့⁠နိုင်ရန် ⁠နှင့် အပင်အုံအတွင်း ⁠လေ၀င်⁠လေထွက်⁠ကောင်း⁠စေရန် အချက်များကို အဓိကထား၍ ⁠ဆောင်ရွက်ရသည်။ ⁠ကောက်ဖီပင်ကိုင်း⁠ဖြာထွက်ပုံမှာ ကိုင်းမှ(သို့မဟုတ်) ပင်စည်မှ ပထမအကိုင်းများ (Primaris) ⁠ဖြာထွက်⁠ပြီး ပထမအကိုင်းများမှ ဒုတိယ အကိုင်းများ (Secondaries)၊ ဒုတိယအကိုင်းများမှ တတိယအကိုင်းများ (Tertiaries) စသည်⁠ဖြင့် ⁠ဖြာထွက်သည်။ အများအား⁠ဖြင့် ပထမ အကိုင်းများ၊ ဒုတိယအကိုင်းများအထိသာ အသီးခံယူ⁠လေ့ရှိသည်။ ⁠ကော်ဖီပင်အကိုင်း၏ အဆစ်များတွင် တစ်ဆစ်လျှင် တစ်ခါသာ ပွင့်သီး ⁠လေ့ရှိသ⁠ဖြင့် အသီးကိုင်း တစ်ကိုင်း(၂) ⁠နှစ်သာ အသီးခံယူသင့်သည်။ သို့⁠ဖြစ်ပါ၍ အသီးကိုင်း အ⁠ဟောင်းများကို ပယ်လျက် အသီးကိုင်း အသစ်များကို အဆက်မ⁠ပြတ် ⁠မွေး⁠မြူရသည်။ ⁠ကော်ဖီပင် စိုက်ခင်းအသစ်များတွင် ⁠အောက်ပါအတိုင်း ကိုင်းမတစ်ခုတည်း ထားလျက် သီးကိုင်း⁠မွေး⁠သော စနစ်ကို စတင်သုံးရသည်။ (၁) ပထမကိုင်းများ⁠ပေါ်တွင် ပင်စည်မှ (၉) လက်မ အကွာအ⁠ဝေးအတွင်း၊ အရွက်များ ရှင်း⁠ပေးပါ။ (၂) ထွက်လာသမျှ ဒုတိယကိုင်းများကို ⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ (၃) ပင်စည်၏ ⁠အောက်ဆုံးတွင် ⁠ဖြာထွက်⁠သော အကိုင်းများသည် ⁠ေ⁠မြ⁠နှင့်ထိ⁠နေပါက အရင်းမှ ⁠ဖြတ်ပစ်ပါ။ (၄) ⁠ကော်ဖီပင် အသီးစတင်သီး⁠သော ⁠နှစ်များတွင် ⁠အောက်ဆုံးအကိုင်းများမှ အသီးခံယူပါ။ (၅) သီးကိုင်း တစ်ကိုင်းတွင်၊ ပထမ သီးခံယူ⁠နေစဉ် ကိုင်းဖျားရှိ ဒုတိယအကိုင်းငယ်(၂) ကိုင်းကို မ⁠ဖြတ်ပဲ ချန်ထားရသည်၊ ပထမ သီးခံယူ ⁠နေစဉ်မှာပင် ဒုတိယသီးခံယူ⁠နိုင်မည့် အပိုင်းသည်လည်း ရှည်ထွက်လျက် ရှိသည်။ (၅) အသီး(၂) ⁠နှစ် ခံယူ⁠ပြီး⁠သော အသီးကိုင်းများကို အရင်းမှ ⁠ဖြတ်ပစ်ပါ။ (၇) ⁠ကော်ဖီပင် အ⁠မြင့် (၆) ⁠ပေတွင် ⁠ခေါင်ညွန့် ⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ အထက်ပါအတိုင်း ကိုင်းတစ်ခုတည်း စနစ်⁠ဖြင့် အသီးခံယူလျက်ရှိရာမှ ⁠အောက်ဆုံး သီးကိုင်း၊ အ⁠မြင့် (၄) ⁠ပေ⁠ကျော်ခန့်ရှိချိန်တွင် တဖက်ပါ အတိုင်း ကိုင်းမ(၂) ခု ထားလျက် သီးကိုင်း⁠မွေး⁠သော စနစ်ကို ⁠ေ⁠ပြာင်းလဲ ⁠ပြု⁠ပြင်ရသည်။ (၁) ⁠အောက်ဆုံး⁠ဖြာထွက်⁠သော ကိုင်းသည် ⁠ေ⁠မြ⁠ပြင်မှ (၄) ⁠ပေ အ⁠မြင့်ရှိချိန်တွင် သားတက်အသစ်များ စတင်⁠မွေး⁠မြူရသည်။ (၂) ⁠ေ⁠မြ⁠ပြင်မှ အ⁠မြင့်(၂) ⁠ပေခန့်တွင် အ⁠ခေါက်ကို ဓါး⁠ေ⁠နှာင့်⁠ဖြင့် ထု⁠ပေးပါ။ ဤသို့ ⁠ပြုလုပ်⁠ခြင်း⁠ဖြင့် ထုထား⁠သော ⁠နေရာ⁠အောက်ဘက်မှ သားတက်သစ်များ ထွက်လာမည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျန်အကိုင်းများမှ အသီးဆက်လက်ခံ ယူပါ။ (၃) ⁠နောက်⁠နှစ်တွင် အပင်ကို ⁠ေ⁠မြ⁠ပြင်မှ အ⁠မြင့် (၁၈’’) တွင် ⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ သားတက်များ မရှိ⁠သော ဘက်တွင် မျက်⁠နှာ⁠စောင်းထား⁠ပြီး ⁠ဖြတ်ပါ။ သားတက်များအနက် အသန်ဆုံး (၂) တက်ကို ချန်၍ ကျန်သားတက်များကို အရင်းမှ ⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ (၄) သားတက်များ (၂) ⁠နှစ်သားအရွယ်တွင် အသီးခံယူ⁠နိုင်⁠သော ကိုင်းမအရွယ် ⁠ရောက်ရှိသည်။ ။ (၅) ကိုင်းမ⁠ကြီး (၂) ခု⁠ပေါ်တွင် ဒုတိယအပိုင်းများအထိ အသီးခံယူပါ။ ဒုတိယအကိုင်းများတွင် (၃) ဆစ်ထိသာ အသီးခံယူပါ။ (၆) ပထမအကိုင်းများ⁠ပေါ်တွင် ကိုင်းမ⁠ကြီးမှ (၉) လက်မ အကွာအ⁠ဝေးအထိ အရွက်များ ရှင်း⁠ပေးပါ။ ဒုတိယအကိုင်းများ⁠ပေါ်တွင် ပထမ အကိုင်းမှ (၆) လက်မ အကွာအ⁠ဝေးအထိ အရွက်များ ရှင်း⁠ပေးပါ။ အတွင်းဘက်သို့ ⁠ဖြာထွက်⁠ပြီး တစ်ခု⁠နှင့်တစ်ခု ယှက်⁠နေသာ အကိုင်းများကို ရှင်း⁠ပေးပါ။ (၇) ကိုင်းမ⁠ကြီးများကို ⁠အောက်ဆုံးကိုင်း⁠ဖြာသည့် ⁠နေရာမှ (၅) ⁠ပေအ⁠မြင့်တွင် ⁠ခေါင်ညွန့်⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ (၈) ကိုင်းမ⁠ကြီးများကို (၁) ⁠နှစ်မှ (၅) ⁠နှစ်ထိ အသီးခံယူ⁠နိုင်သည်။ ကိုင်းအ⁠ဟောင်းများကိုလည်း⁠ကောင်း သီးကိုင်းအ⁠ဟောင်းများကို လည်း⁠ကောင်း ⁠ဖြတ်ရာတွင် ⁠နောက်ဆုံး အသီးဆွတ်ခူး⁠ပြီးချိန်တွင် အရင်မှ ⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ (၉) ကိုင်းမ⁠ကြီးများကို (၃) ⁠နှစ်⁠ေ⁠မြာက် အသီးခံယူ⁠သော⁠နှစ်တွင် ⁠အောက်ပင်စည်ဘက်မှ ထွက်လာမည့် သားတက်များကို ⁠မွေးထားပါ။ (၁၀) (၄) ⁠နှစ်⁠ေ⁠မြာက် အသီးခံယူ⁠ပြီးချိန်တွင် ကိုင်းမ⁠ကြီး (၂) ခုအနက် (၁)ခုကို အရင်မှ ⁠ဖြတ်⁠ပေးပါ။ ⁠ဖြတ်ရာတွင် အ⁠ပြင်ဘက်သို့ ⁠စောင်း⁠ဖြတ်ပါ။ ထိုအချိန်တွင် ⁠ရွေးထား⁠သော သားတက်မျာ(၁) ⁠နှစ်သား ရှိ⁠ပြီ⁠ဖြစ်၍ အသန်မာဆုံး သားတက်(၂) ခုကို ချိန်လျက် ကျန် သားတက်များကို ⁠ဖြတ်ပစ်ပါ။ (၁၁) ကျန်ကိုင်းမ⁠ကြီးမှ (၅) ⁠နှစ်⁠ေ⁠မြာက် အသီးကို ခံယူပါ။ ထိုအချိန်တွင် ⁠မွေးထား⁠သော သားတက်(၂) ခုမှာ (၂) ⁠နှစ်သားအရွယ် ⁠ရောက်ရှိ ⁠ပြီ ⁠ဖြစ်သည်။ (၁၂) ⁠မွေးထား⁠သော သားတက်များမှ (၃) ⁠နှစ်သားတွင် ကိုင်းမအရွယ် ⁠ရောက်ရှိ⁠ပြီး အသီးစတင် ခံယူ⁠နိုင်သည်။ (၁၃) ဤနည်းအတိုင်း သားတက်သစ်များ ⁠မွေး⁠ခြင်း၊ ကိုင်းမ⁠ဟောင်းများ ⁠ဖြတ်⁠ပေး⁠ခြင်း⁠နှင့် သီးကိုင်းများ ⁠ပြုစု⁠ခြင်း တို့ကို ဆက်လက် ⁠ဆောင်ရွက်ပါ။ (၁၄) ကိုင်းမများ၊ သားတက်များကို ⁠ဖြတ်⁠ပြီးလျှင် ⁠ဖြတ်ရာကို ⁠ဘော်ဒို⁠ဆေးရည် သုတ်လိမ်းပါ။ ၁၆။ အသီးဆွတ်ခူး⁠ခြင်း ⁠ကော်ဖီပင်များသည် မျိုးအလိုက်သက်တမ်း (၃-၆) ⁠နှစ်ခန့်တွင် စတင် သီး⁠နိုင်အပါသည်။ ပန်းပွင့်⁠ပြ၇ီး (၁၀) လအ⁠ကြာတွင် စတင်ဆွတ်ခူး ⁠နိုင်ပါသည်။ ဒီဇင်ဘာမှ ဧ⁠ပြီလအတွင်းအသီးရင့်မှည့် ဆွတ်ခူး⁠နိုင်ပါသည်။ ⁠ကော်ဖီသီးများသည် တ⁠ပြိုင်နက်တည်း ရင့်မှည့်⁠ခြင်း မရှိသ⁠ဖြင့် ပထမအ⁠ကြိမ် ဆွတ်ခူး⁠ပြီး (၁၀) ရက်⁠ခြား တစ်⁠ကြိမ်ကျ စုစု⁠ပေါင်း (၄) ⁠ကြိမ်မှ (၅) ⁠ကြိမ် အထိ ဆွတ်ခူး⁠ပေးရပါသည်။ အသီးဆွတ်ခူးရာတွင် အပင်ကို ခါချ၍ အသီး⁠ေ⁠ကြွကျ⁠စေ⁠ခြင်း⁠ဖြင့်လည်း⁠ကောင်း၊ လက်⁠နှင့် ဆွတ်ယူ၍ လည်း⁠ကောင်း ဆွတ်ခူး⁠ကြပါသည်။ အပင်⁠မြင့်လျှင် တံချုကိုသုံး၍ ဆွတ်ခူးရပါသည်။ အသီးဆွတ်ခူးရာတွင် ⁠ကော်ဖီကိုင်းများ မကျိုးပဲ့⁠စေရန် အထူးဂရု⁠ပြုရပါသည်။ ၁၇။ ⁠ကော်ဖီသီးများကို အ⁠စေ့အ⁠ဖြစ် အခွံချွတ်⁠ခြင်း (က) အ⁠ေ⁠ခြာက်နည်း ⁠ကော်ဖီသီးများ ဆွတ်ခူး⁠ပြီး ⁠နေ⁠ရောင်တွင် (၁၅ ရက်မှ ၂၀) ရက် အ⁠ေ⁠ခြာက်လှမ်းကာ စက်⁠နှင့်⁠ကြိတ်၍ လည်း⁠ကောင်း၊ ⁠မောင်း⁠ဖြင့် ⁠ထောင်၍ လည်း⁠ကောင်း ⁠စေ့ကို အသီးမှ ခွဲယူရပါသည်။ (ခ) အစိုနည်း ဤနည်းတွင် ⁠ကော်ဖီသီးမှ အသီးခွံကို အခွံခွာစက်⁠ဖြင့်⁠ဖြစ်⁠စေ၊ ⁠မောင်းတွင် ⁠ထောင်း၍⁠ဖြစ်⁠စေ ခွဲ⁠ပြီး သီးသန့် ⁠ပြုလုပ်ထား⁠သော အုတ်ကန် တွင် ⁠ရေစိမ်အပုပ်ခံရသည်။ ⁠မြန်⁠မြန်ပုပ်⁠စေလိုပါက ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒ⁠ရောက်ဆိုဒ် ရည်⁠ပြင်းအား ၁ ရာခိုင်⁠နှုန်းကို ထည့်⁠ပေး⁠နိုင်ပါသည်။ အသားများ ပုပ်လာ⁠သော ⁠ကော်ဖီ⁠စေ့များကို စီး⁠နေ⁠သော⁠ရေတွင် စိမ်၍အသားများ စင်⁠ကြယ်လာသည်ထိ ⁠ဆေး⁠ပေးရပါသည်။ အသီးခွံ များ ⁠ရေ⁠ပေါ်⁠ပေါ်လာ⁠ပြီး အ⁠စေ့များအ⁠အောက်တွင် ကျန်ရစ်သည်။ ⁠ကော်ဖီ⁠စေ့များကို ⁠နေ⁠ရောင်တွင် (၁၀) ရက်မှ (၁၂) ရက် ⁠နေလှန်⁠ပြီး အ⁠ေ⁠ခြာက်ခံရသည်၊ ⁠ကော်ဖီအ⁠စေ့ခွံကို လက်⁠ဖြင့်ဆွဲထုတ်ပါက ⁠ကော်ဖီ⁠စေ့သန့်သန့် ရပါသည်။ ⁠ကော်ဖီ⁠စေ့အလုံးညီ၍ စိမ်း⁠ပြာ⁠ရောင်ရှိလျှင် အဆင့်အတန်း⁠ကောင်းမွန်⁠သော ⁠ကော်ဖီ⁠စေ့များ ⁠ဖြစ်ပါသည်။ Credit: မြန်မာရွှေနဂါး