အပင်ရဲ့ အစာချက်လုပ်မှုကို ထိခိုက်စေတဲ့ သရက်ခေါင်ညွန့်စားပိုး(သို့) သရက်ရွက်အိမ်ဖွဲ့ပိုး

သိပ္ပံအမည် - Orthaga exvinacea

 ပိုးကျရောက်သော လက္ခဏာ

ခေါင်ညွန့်စားပိုးဟာ သရက်ပင်မှာသာမက သီဟိုဠ်ပင်မှာပါ ကျရောက်တတ်တဲ့ အဖျက်ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ တချို့ကျတော့လည်း သရက်ရွက်အိမ်ဖွဲ့ပိုး ဆိုပီးတော့ ခေါ်ဆိုကြပါသေးတယ်။ ပထမဦးစွာ ပိုးလောက်ကောင်လေးများ (larva) ဟာ သရက်ရွက်များနဲ့ ထိပ်အညွှန့်များကို အမျှင်များဖြင့်ကပ်ပြီး အိမ်ဖွဲ့ကာ စုစည်းနေထိုင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိုးစတင်ကျ‌ရောက်ချိန်မှာတော့ အမျှင်ဖွဲ့ထားသော အရွက်အုပ်တစ်ခုအတွင်းမှာပဲ ပိုးလောက်ကောင် အများအပြား စုပေါင်းနေထိုင်လေ့ ရှိကြပါတယ်။ ၎င်း ပိုးလောက်ကောင်တွေဟာ ငယ်စဉ်အချိန်မှာ အုပ်စုလိုက်စုပေါင်းပြီး အရွက်ရဲ့  အစိမ်းရောင် မျက်နှာပြင်များကို ခြစ်စားကြပါတယ်။ ပိုးလောက်ကောင်တွေ ကြီးရင့်လာချိန်မှာတော့ တစ်ကောင်ချင်းစီ ခွဲထွက်သွားပြီး ရိုးတံမှလွဲကာ အရွက်တစ်ပြင်လုံးကို စားသောက်ဖျက်ဆီးပစ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဖျက်ပိုးကျရောက်မှု ပြင်းထန်ပါက အမျှင်ဖွဲ့ထားသော အရွက်အုပ်တွေဟာ ခြောက်သွေ့လာပြီး အညိုရောင် ပြောင်းလဲသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိုးကျရောက်ဖျက်ဆီးမှု ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက သရက်အညွှန့်များပါ ခြောက်သွေ့သွားမှာဖြစ်ပြီး အပင်ရဲ့ အစာချက်လုပ်နိုင်စွမ်း (Photosynthesis) ကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ခေါင်ညွန့်စားပိုး ကျရောက်နေသော သရက်ပင်များဟာဆိုရင် မကျန်းမာတဲ့ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အညိုရောင် ခြောက်သွေ့နေသော အရွက်အုပ်များကို ခပ်ဝေးဝေးကပင် ထင်းရှားစွာ မြင်တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘဝစက်ဝန်း

ခေါင်ညွန့်စားပိုးရဲ့ ပိုးဖလံအမများဟာ သရက်ရွက်များပေါ်မှာ အဝါရောင်သန်းနေသော အစိမ်းရင့်ရောင် ဥများကို ဥချလေ့ရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်ပတ်အတွင်း ဥကနေ ပေါက်ဖွားလာကြပါတယ်။ ရာသီဥတု အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး ပိုးလောက်ကောင်များရဲ့ သက်တမ်းဟာ ၁၅ - ၃၀ ရက်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ပြီး ပိုးလောက်ကောင် အဆင့် (၅) ဆင့်အထိ ပြောင်းလဲလေ့ရှိပါတယ်။ နောက်ဆုံးအဆင့် ပိုးလောက်ကောင်များဟာ အိမ်ဖွဲ့ထားသော အမျှင်များထဲမှာ ပိုးရုပ်ဖုံး (pupae) အဖြစ် ပြောင်းလဲကြပြီး မြေကြီးပေါ်သို့ကျကာ မြေဆီလွှာအတွင်း ဆက်လက် ကြီးထွားကြပါတယ်။ ပိုးရုပ်ဖုံးအဆင့် သက်တမ်းမှာ အပူချိန်ပေါ်မူတည်ပြီး ၅ - ၁၅ ရက်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စိုထိုင်းဆမြင့်မားခြင်းဟာလည်း သရက်ခေါင်ညွှန့်စားပိုး အကောင်ရေ တိုးပွားလာခြင်းနဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်လျက်ရှိပါတယ်။

 ကာကွယ်နှိမ်နင်းခြင်း နည်းလမ်းများ

(၁) စိုက်ခင်းစီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ခြင်း

သရက်ခြံများကို တစ်လလျှင် အနည်းဆုံးတစ်ကြိမ်ခန့် ပိုးမျှင်ဖွဲ့နေသော အရွက်များနဲ့ အညွှန့်များ ရှိ/မရှိကို ပုံမှန် စစ်ဆေးပေးသင့်ပါတယ်။ ပိုးကျရောက်နေသော အရွက်အုပ်စုများကို တွေ့ရှိရပါက အရွက်များနဲ့ အကိုင်းအခက်များကို စနစ်တကျဖယ်ရှား ရှင်းလင်းပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးသင့်ပါတယ်။ ပိုးကျရောက်နေသော အပင်မှ မြေကြီးပေါ်သို့ ကြွေကျနေသော ပိုးမျှင်ဖွဲ့အရွက်များကိုလည်း ကောက်ယူဖျက်ဆီးသင့်ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ၎င်းတို့ထဲမှာ ကြီးထွားပြီးသား ပိုးလောက်ကောင်များ (သို့မဟုတ်) ပိုးရုပ်ဖုံးများ ခိုအောင်းနေတတ်တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဆောင်းရာသီလို ကာလများမှာတော့ အပင်အောက်ရှိ မြေကြီးများကို ထွန်ယက်တူးဆွပေးခြင်းဖြင့် ဆောင်းခိုနေတတ်သော ပိုးလောက်ကောင်များကို မြေပေါ်ထွက်ရှိလာစေပြီး နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့စေခြင်းဖြင့် အပူရှိန်ကြောင့် သေဆုံးသွားစေနိုင်သလို ငှက်ကဲ့သို့သော သဘာဝရန်သူများရဲ့ အစာဖြစ်သွားစေရန်လည်း ကူညီပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သက်တမ်းရင့်ပြီး အပင်အုံ့ဆိုင်း ထူထပ်နေသော သရက်ခြံများမှာတော့ ဘေးအကိုင်းအခက်အချို့ကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းပေးပြီး လေဝင်လေထွက်နဲ့ နေရောင်ခြည် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်အောင် ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် ပိုးမွှားခိုအောင်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 (၂) ဇီဝနည်းဖြင့် ကာကွယ်နှိမ်နင်းခြင်း

သရက်ခေါင်ညွှန့်စားပိုးရဲ့ ပိုးလောက်ကောင်များကို သဘာဝအလျောက် သေပျောက်စေနိုင်သော သဘာဝရန်သူ (အကျိုးပြုပိုးမွှား) တွေလည်းရှိကြပါတယ်။  ဥပမာအားဖြင့် သရက်ခေါင်ညွှန့်စားပိုးရဲ့ ဥများကို ဖျက်ဆီးပေးနိုင်သော ထရိုင်ဂိုဂရားမား ဥကပ်ပါးနဂျီ (Trichogramma chilonis) သို့မဟုတ် (T. pretiosum) ကဲ့သို့သော ဥကပ်ပါးပိုးမွှားများကို စိုက်ခင်းအတွင်းသို့ လွှတ်ပေးခြင်းဖြင့် အဖျက်ပိုးဆိုးဆိုးရွားရွား မကျရောက်မီ ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 (၃) ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း                                                                               

ဖြစ်နိုင်ပါက ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများကို စိုက်ပျိုးနည်း၊ ဇီဝနည်းလမ်းများနဲ့ ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးသော ဘက်စုံစနစ် (Integrated Approach) ကို အမြဲဦးစားပေး စဉ်းစားသင့်ပါတယ်။ ဓာတုဆေးများအနေဖြင့် လမ်ဘဒါ-ဆိုင်းဟေလိုသရင် - Lambda-cyhalothrin၊ ကလိုပိုင်ရီဖော့စ် - Chlorpyrifos  သို့မဟုတ် အဆီဖိတ် - Acephate ပါဝင်သော ပိုးသတ်ဆေးများကို ရွေးချယ်ပက်ဖျန်းပေးနိုင်ပါတယ်။

 ဇင်ထူးနိုင်

 Ref:

https://plantwiseplusknowledgebank.org/doi/10.1079/pwkb.species.37933

https://plantix.net/en/library/plant-diseases/600297/mango-leaf-webber/