ကြီးမားပြင်းထန်လှသော စူပါအယ်လ်နီညိုကြောင့် လာမည့် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ လူပေါင်း ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း ခန့်မှန်း

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု အကျပ်အတည်း၏ သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည့်အပေါ် ကြီးမားပြင်းထန်သော အယ်လ်နီညို (super El Niño) ကြောင့် အပူချိန်များ ထပ်မံမြင့်တက်လာကာ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံမှသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအထိ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လာမည့် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ လူပေါင်း ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း ရာသီဥတုဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းချက် အစီရင်ခံစာသစ်က ဖော်ပြလိုက်သည်။

ယင်းသေဆုံးမှုအရေအတွက်သည် လက်ရှိကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော သေဆုံးမှုများအပြင် ထပ်မံတိုးလာမည့် အရေအတွက်ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားမှသည် အိန္ဒိယ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားမှ အမေရိကန်အထိ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် သက်ရောက်မှုရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အယ်လ်နီညိုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် မိုးခေါင်ရေရှားမှုများ၊ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့်လည်း နောက်ထပ် သေဆုံးမှုများစွာ ရှိလာနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။

သုတေသီများက အဆိုပါ အပူဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးနိုင်ခြေကို ဒေသအလိုက် တွက်ချက်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဤခန့်မှန်းချက်များအရ လူ့အသက်များကို ကယ်တင်ရန်အတွက် အကာအကွယ်ပေးရေး အစီအမံများကို မည်သည့်နေရာများတွင် ချမှတ်သင့်သည်ကို သိရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းအစီအမံများတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အပူချိန်ခန့်မှန်းချက်များ၊ ပြည်သူများ ခိုလှုံနိုင်မည့် အအေးပေးစင်တာများ (cooling centres)၊ အပူပြင်းဆုံးအချိန်များတွင် ဆေးရုံဆေးခန်းများ၌ ဝန်ထမ်းအင်အား တိုးချဲ့ချထားခြင်းနှင့် ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူများအတွက် အကာအကွယ်ပေးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

လက်ရှိ ကမ္ဘာကြီးကို ပူနွေးစေလျက်ရှိသော အယ်လ်နီညိုသည် ယခင်က မရှိခဲ့ဖူးသည့် အမြင့်ဆုံး အပူချိန်စံချိန်ကို တနင်္လာနေ့က ချိုးဖျက်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် မျှော်လင့်ထားသည့် အမြင့်ဆုံးအချိန်သို့ မရောက်မီ လအနည်းငယ်အလိုမှာပင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုအပူဒဏ်သည် ယခင်ဖြစ်စဉ်များထက် များစွာပိုမိုပြင်းထန်လှသောကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက ၎င်းကို "အံ့မခန်း (mind-blowing)" နှင့် "ဂေါ်ဇီလာအဆင့် (Godzilla-level)" ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်နေကြသည်။ အယ်လ်နီညိုသည် သဘာဝရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

"လူပေါင်း ၄၅၁,၀၀၀ ဆိုတဲ့ ခန့်မှန်းချက်က အရမ်းများလွန်းလို့ ကြားလိုက်တာနဲ့ ထိတ်လန့်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီအရေအတွက်ထဲမှာ မိဘတွေ၊ ကလေးတွေ၊ အဘိုးအဘွားတွေ၊ အိမ်နီးနားချင်းတွေ၊ အလုပ်လုပ်နေသူတွေ၊ မိသားစုကို စောင့်ရှောက်နေသူတွေနဲ့ သာမန်ဘဝကို ဖြတ်သန်းနေကြသူတွေ ပါဝင်နေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံစာကို ပူးတွဲရေးသားသူ ချီကာဂိုတက္ကသိုလ်၊ Climate Impact Lab ၏ ပူးတွဲတည်ထောင်သူ ပရော်ဖက်ဆာ မိုက်ကယ် ဂရင်းစတုန်း (Prof Michael Greenstone) က ပြောကြားခဲ့သည်။

လာမည့် ခြောက်လအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်မည့် နိုင်ငံများမှာ အပူပိုင်းဒေသ နိုင်ငံများဖြစ်သည့် နိုင်ဂျီးရီးယား (လူ ၃၁,၃၂၀ ဦး)၊ အင်ဒိုနီးရှား (၁၉,၂၅၁ ဦး)၊ ဆူဒန် (၁၇,၄၃၀ ဦး)၊ အိန္ဒိယ (၁၅,၆၇၀ ဦး) နှင့် ဘရာဇီးလ် (၁၃,၂၇၁ ဦး) တို့ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသည်လည်း ထပ်မံသေဆုံးနိုင်သူ ၃,၅၀၀ ဖြင့် အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်နိုင်သည့် နိုင်ငံ ၂၀ စာရင်းတွင် ပါဝင်နေသည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာကြည့်လျှင် အာဖရိကတိုက်ရှိ ဆာဟယ်လ် (Sahel) ဒေသနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့သည်လည်း ကြီးမားစွာ ထိခိုက်နိုင်ခြေရှိသည်။

"ဒီနှစ်အတွင်း အရေးပေါ်တုံ့ပြန်မှုတွေကို တိုးမြှင့်တာနဲ့ ပစ်မှတ်ထားပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်တာတွေက အသက်ပေါင်းများစွာကို ကယ်တင်နိုင်ပါလိမ့်မယ်" ဟု အစီရင်ခံစာ ပူးတွဲရေးသားသူ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) မှ ဒေါက်တာ တမ်မာ ကာလ်တန် (Dr Tamma Carleton) က ပြောသည်။

အယ်လ်နီညိုကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာ ထောက်ပံ့မှုများကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး လူသန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်ကို ပြင်းထန်သော ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု အကျပ်အတည်းဆီသို့ တွန်းပို့နိုင်ကာ ကုန်ဈေးနှုန်းများကို မြင့်တက်စေနိုင်ကြောင်း ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ် (WFP) က ဩဂုတ်လတွင် သတိပေးထားသည်။ ၁၈၇၇-၁၈၇၈ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကြီးမားသည့် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်တွင် မိုးခေါင်ခြင်းနှင့် အစာရေစာပြတ်လပ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူသန်း ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ၊ ဘရာဇီးလ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် အဆိုးရွားဆုံး ခံစားခဲ့ရသည်။

အင်ပီရီရယ်လ် ကောလိပ် လန်ဒန် (Imperial College London) မှ ပရော်ဖက်ဆာ ဖရီဒါရစ် အော့တို (Prof Friederike Otto) က "လက်ရှိ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်ဟာ ရာသီဥတုစနစ်အတွင်း စွမ်းအင်တွေ အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲရွေ့လျားမှုဖြစ်ပြီး အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူက လူသားတွေကြောင့် ပိုပူနွေးနေတဲ့ ရာသီဥတုစနစ်အပေါ် ထပ်မံသက်ရောက်နေလို့ပါပဲ" ဟု The Guardian သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

"ကမ္ဘာတစ်ဝန်း နေရာအများအပြားမှာ အရင်က မကြုံဖူးတဲ့ အလွန်အမင်း အပူဒဏ်တွေကို ကျန်းမာရေး၊ စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံရေးနဲ့ ရေရှားပါးမှု စတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေနဲ့အတူ ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ရမှာပါ။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အယ်လ်နီညိုရဲ့ အကျိုးဆက်တွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းဖို့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေအတွက် ပိုမိုခက်ခဲလာစေမှာပါ" ဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။

The Guardian သတင်းအား ဆီလျှော်အောင် ပြန်ဆိုထားပါသည်။