အယ်လ်နီညိုနှင့်အတူ အရှေ့တောင်အာရှ ကြုံတွေ့ရမည့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူအန္တရာယ်

စင်္ကာပူနိုင်ငံတကာရေးရာအဖွဲ့ (SIIA) က ယခုနှစ်ရဲ့ ကျန်ရှိနေသေးတဲ့ကာလများအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှာ ဆိုးရွားလှတဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူအန္တရာယ် ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာနိုင်ကြောင်း သတိပေးပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် မီးခိုးမြူအန္တရာယ်အလားအလာ အစီရင်ခံစာမှာ SIIA အဖွဲ့က ဖြစ်ခဲလှသော "အနီရောင်" အဆင့် သတိပေးချက်ကို ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ၎င်းအခြေအနေမှာ ယခုနှစ်ရဲ့ ကျန်ရှိသောကာလများအတွင်း ဘရူနိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနဲ့ စင်ကာပူနိုင်ငံတို့မှာ ပြင်းထန်သော နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူအန္တရာယ် ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေ မြင့်မားနေတာကို ပြသနေတာဖြစ်ပါတယ်။ SIIA အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်က နှစ်ပတ်လည် အလားအလာအစီရင်ခံစာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ယခုကဲ့သို့ အမြင့်ဆုံးအန္တရာယ်အဆင့် သတ်မှတ်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဆန်းစစ်ချက်ပြီးရင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုနှစ်မှာ အားကောင်းသော အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် ပိုမိုပူပြင်းခြောက်သွေ့တဲ့ ရာသီဥတုအခြေအနေတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တာကြောင့် ဩဂုတ်လမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကာလကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူကျရောက်နိုင်သည့် "အန္တရာယ်အရှိဆုံး" အချိန်အဖြစ် အစီရင်ခံစာမှာ သတ်မှတ်ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ကုန်စည်တွေ ဖြတ်သန်းပို့ဆောင်ရာမှာ အခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကြောင့် စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုနဲ့ မြေသြဇာဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာမှုတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍအပေါ် ကုန်ကျစရိတ်များ ပိုမိုများပြားလာချိန်မှာပဲ ယခုနှစ်ရဲ့ မြင့်မားသောအန္တရာယ်အခြေအနေနဲ့ ကြုံကြိုက်နေခြင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ဇီဝလောင်စာ (biofuels) ဝယ်လိုအား မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူအချို့ဟာ မီးရှို့ခြင်းကဲ့သို့သော ကုန်ကျစရိတ်သက်သာပြီး ရေရှည်တည်တံ့မှုမရှိတဲ့ မြေယာရှင်းလင်းရေး နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုပြီး ၎င်းတို့ရဲ့ စိုက်ခင်းများကို တိုးချဲ့လာနိုင်ခြေရှိကြောင်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။

သမိုင်းကြောင်းအရ ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်နဲ့ အပြုသဘောဆောင်သော အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဒီပိုးလ် (Positive Indian Ocean Dipole - IOD) ဖြစ်စဉ်တို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုက်ဆိုင်ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ၁၉၉၇ မှ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွေမှာ ပြင်းထန်လှတဲ့ မီးခိုးမြူအန္တရာယ်တွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံစာမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အဆိုပါ (Indian Ocean Dipole - IOD) အပြုသဘောဆောင်တဲ့ဖြစ်စဉ်ကို "အိန္ဒိယ နီညို (Indian Niño)" လို့လည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းဖြစ်စဥ်ကြောင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအနောက်ပိုင်းရှိ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အပူချိန်ဟာ ပုံမှန်ထက်ပိုမိုပူနွေးလာပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနဲ့ နီးကပ်တဲ့ အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အပူချိန်ကတော့ ပုံမှန်ထက် ပိုမိုအေးမြလာတတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပွားပါက အရှေ့တောင်အာရှဒေမှာ မိုးခေါင်ရေရှားမှုနဲ့ ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေတတ်တာကြောင့် အယ်လ်နီညိုနဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ မီးခိုးမြူအန္တရာယ်ကို အဆိုးရွားဆုံးအဆင့်အထိ ရောက်ရှိစေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

SIIA ရဲ့ ကိုးကားဖော်ပြထားတဲ့ ကိန်းဂဏန်းများအရ ထိုစဉ်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ မီးခိုးမြူအန္တရာယ်များကြောင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှာ ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၆.၁ ဘီလီယံနဲ့ စင်ကာပူနိုင်ငံမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄၂ ဘီလီယံအထိ စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ 

ဒါ့အပြင် အစီရင်ခံစာမှာ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် မီးခိုးမြူပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ရာအတွက် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား ပိုမိုခိုင်မာသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြဖို့ကိုလည်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

ကိုးကားလင့်

https://e.vnexpress.net/news/news/environment/southeast-asia-faces-severe-transboundary-haze-threat-as-el-nino-intensifies-5089691.html 

ဆောင်းပါးရှင်ဆရာမှ အစိမ်းရောင်လမ်းဆော့ဝဲသို့ ပေးပို့ထားသော အစိမ်းရောင်လမ်း၏ မူပိုင်ဆောင်းပါးဖြစ်သဖြင့် ဆောင်းပါးများ၊ သတင်းများ ကူးယူဖော်ပြလိုပါက “အစိမ်းရောင်လမ်းမှ ကူးယူဖော်ပြပါသည်ဟု” ထည့်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။