စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့်ကမ္ဘာကြီးကို ပြောင်းလဲခဲ့သောအမျိုးသမီးများ(၁)

03/04/2023 11:00 AM တွင် ဇင်ဘိုလွင် ဇင်ဘိုလွင် မှ ရေးသား

အပင်ပိုးမွှားဗေဒကို ဆန်းသစ်လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သူအမျိုးသမီး မာရီယန်

တိရစ္ဆာန်ချစ်သူများမှသည် အပင်ချစ်သူများအထိ ဒီအမျိုးသမီးကြီးတွေဟာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာတွေကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့သူတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ဘဝဇာတ်ကြောင်းတွေကတဆင့် သူတို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်မှုတွေနဲ့ စနက်ပျိုးမှုတွေကို ကျွန်တော်တို့ အမှတ်တရ ရှိနေလိုကြပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးထဲမှာပါတဲ့အမျိုးသမီးတွေဟာ သိပ္ပံနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း လူသိနည်းကြပေမဲ့ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနယ်ပယ်မှာတော့ တကယ့်ကို သက်ရောက်မှုကြီးကြီးတွေဖြစ်စေခဲ့တဲ့ အရမ်းအရေးပါတဲ့အမျိုးသမီးကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။

ပထမဆုံးအနေနဲ့ အပင်ပိုးမွှားတွေ လေ့လာတဲ့ပညာရပ်ကို အပြောင်းလဲကြီးပြောင်းလဲအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့တဲ့ ဂျာမန်အမျိုးသမီးကြီး မာရီယာဆီဗီးလားမာရီယန် အကြောင်းကို ဖော်ပြပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မာရီယာဆီဗီးလားမာရီယန် (၁၆၁၄ - ၁၇၁၇) , ကိမိလဗေဒ(အပင်ပိုးမွှားဗေဒ)ပညာရှင်, ဂျာမန်လူမျိုး)

ငယ်ငယ်ကလေးဘဝတည်းက မာရီယန်ဟာ အင်းဆက်တွေကို စိတ်ဝင်တစားရှိခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ သူမ ကလေးဘဝတုန်းကဆိုရင် သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ပိုးကောင်ဆိုတာမျိုးတွေကို သိပ်တောင်စိတ်ဝင်တစား မရှိကြသေးပါဘူး။ အင်းဆက်တွေဟာ ဘယ်လိုမျိုးပွားကြသလဲဆိုတာတောင် မှန်မှန်ကန်ကန် မသိကြသေးတဲ့ အချိန်ပေါ့။ 

ဒီအကောင်လေးတွေကို စိတ်ဝင်စားတဲ့ မာရီယန်ကတော့ လက်ထဲမှာစုတ်တံတစ်ချောင်းကိုင်ပြီး ဒီကောင်လေးတွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ ဘဝစက်ဝန်းတွေကို ရက်ပေါင်းများစွာ၊ ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ၊ လပေါင်းများစွာ အချိန်ယူလို့ ပုံတွေဆွဲ၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတွေမှတ် စတာတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ 

ဒါမျိုးတွေ အတော်များများ ပြီးစီးသွားချိန်မှာတော့ မာရီယန်ဟာ အပြင်ကိုထွက်ပြီး ဂေဟဗေဒစနစ် တစ်ခုတည်းက တူရာတူရာအင်းဆက်တွေရဲ့ သဘောသဘာဝတွေကို ပထမဆုံးလေ့လာစူးစမ်းမှုတွေ ပြုလုပ်ပါတော့တယ်။

ဆိုတော့ သူမဟာ ပထမဆုံး ဂေဟဗေဒပညာရှင်လို့တောင် ပြောမယ်ဆို ပြောလို့ရပါတယ်။ ၁၆၇၉ ခုနှစ်မှာတော့ မာရီယန်ဟာ ရုပ်သွင်ပြင်ပြောင်းလဲမှု (Metamorphosis) သဘောကို အခြေခံတဲ့ ‘ ခူကောင်များရဲ့  အံ့ဩစရာအသွင်ပြောင်းလဲခြင်း’ (The Wondrous Transformation of Caterpillars) ဆိုတဲ့ နှစ်အုပ်တွဲစာအုပ်တစ်အုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။

မာရီယန်ဟာ ဒီအကောင်လေးရဲ့ ဆက်တိုက်ပြောင်းလဲလာတဲ့ ဘဝစက်ဝန်းကို ပုံတွေနဲ့ဖော်ပြထားပြီး တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ အပင်တွေကြား ဂေဟဗေဒဆက်နွှယ်မှုတွေကိုလည်း ရှာဖွေဖော်ပြထားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ပုံတွေဟာ တခြားစာအုပ်တွေနဲ့ လုံးဝမတူကွဲပြားတဲ့ အလန်းစားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ယောကျ်ားနဲ့ကွာရှင်းပြီး အမ်စတာဒမ်ကို သွားရောက်အခြေချစဉ်အချိန်ထိ မာရီယန်ဟာ သူ့ရဲ့ပုံတွေရောင်းချခြင်းကနေရရှိတဲ့ ကော်မရှင်ခတွေနဲ့တင် သူ့ရဲ့ကလေးနှစ်ယောက်ကို လုံလုံလောက်လောက် ပျိုးထောင်ကျွေးမွေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်တဲ့။

မာရီယန် အသက် ၅၂ နှစ်အရွယ် ၁၆၉၉ ခုနှစ်မှာတော့ သူ့ရဲ့အငယ်ဆုံးသမီးနဲ့အတူ ကာရစ်ဘီယံဒေသက ဆူရီနမ်းဆိုတဲ့နိုင်ငံလေးကို သင်္ဘာနဲ့ခရီးထွက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီခရီးစဉ်အတွင်း မာရီယန်တစ်ယောက် အကောင်သစ်ပေါင်းများစွာကို အကြောက်အလန့်မရှိ စူးစမ်းရှာဖွေရင်း ပုံတွေဆွဲယူခဲ့ပါတယ်။ ဒီကနေ ‘ ဆူရီနမ်းအင်းဆက်များရဲ့ ရုပ်သွင်ပြင်ပြောင်းလဲခြင်း’( The Metamorphosis of the Insects of Suriname ) ဆိုတဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ပြုစုနိုင်ခဲ့ပြီး ဒါဟာ သူမဘဝရဲ့ မဟာစွမ်းဆောင်ချက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီစာအုပ်ထဲမှာတော့ ပိုးကောင် ၆၀ ရဲ့ ဘဝစက်ဝန်းကို အသေးစိတ် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်းရေးဆွဲ ထားတဲ့ပုံတွေနဲ့အတူ မှတ်တမ်းတင်မှုတွေ ပြုလုပ်ထားတာပါ။ သူမရဲ့ စွမ်းဆောင်မှုဟာ ဆွီဒင်သဘာဝဗေဒပညာရှင် ကားလ်လင်းနီးယပ်စ်လိုမျိုးပဲ အနုပညာနဲ့သိပ္ပံနယ်ပယ်ကြား လှိုင်းအသစ်တစ်ခုနဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ရွေ့နိုင်သွားမဲ့နည်းလမ်းလေးတစ်ခု ဖြစ်လာပါတော့တယ်။

Ref: https://www.womeninagscience.org/post/women-who-revolutionized-agriculture-1

ဆောင်းပါးများ/သတင်းများ ပြန်လည်ကူးယူဖော်ပြလိုပါက "အစိမ်းရောင်လမ်းမှ ကူးယူဖော်ပြပါသည်" ကို ထည့်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။


မာလာမြိုင် ကုမ္ပဏီ ကြော်ငြာ
ပြောင်ခင်းမှာ ပေါင်းရှင်းဖို့ ဘူဒိုဇာ လာပြီ ဒိုး... ပြောင်းခင်း စိုက်နေရင်း ပေါင်းခင်းမဖြစ်သွားရအောင် မအပ်စပ်တဲ့ ပေါင်းတွေအကုန်ဒိုးဖို့ "ဘူဒိုဇာ" လာပြီဗျို့။ ပြောင်းခင်းထဲက ပေါင်းတွေကို အမြစ်ပြတ် သုတ်သင်ပေးမယ့် အစွမ်းထက်ထက် ဆေးတစ်လက် ဆိုရင် ပေါင်းမနိုင်ခင် "ပြောင်း" နိုင်ဖို့ ပြောင်းအထူး ရွေးချယ်ပေါင်းသတ်ဆေး "ဘူဒိုဇာ" နဲ့ဆိုရင် ဘယ်ပေါင်းတွေ ခံနိုင်ပါ့မလဲ? အဓိကပေါက်တတ်တဲ့ "မြေဇာ၊ မြက်ယား၊ ဆင်ငို၊ လက်သဲခွ၊ ဝမ်းဘဲစာ၊ လေးခွမြက်၊ ဝက်ကျွတ်၊ တောဟင်းနုနွယ်၊ မှိုချဥ်၊ ဟင်းဂလာ၊ ခွေးသေးပန်း၊ ဗောက်ပင်၊ ဗောက်လောက်ညို၊ ဆေးပုလဲ၊ ပရန္နဝါ၊ မြက်မုန်ညင်း" တို့ကို အမြစ်ပြတ် အထူးနှိမ်နင်းဖို့ "ဘူဒိုဇာ" ရှိရင် စိတ်သာချလိုက် ဦးကြီးတို့ရေ။ ပြောင်းဖူးပင် တစ်လသားမပြည့်မီ ပေါင်းအရွက် (၂-၄) ရွက် ထွက်ချိန်မှာ အချိန်မှန်မှန်နဲ့ မြန်မြန် သုံးထားဖို့ပဲ တိုက်တွန်းလိုက်ချင်တယ်ဗျ။ လက်မနှေးဘဲ အခုပဲ ပြောင်းခင်းထဲကပေါင်းတွေ "ဘူဒိုဇာ" နဲ့ ရှင်းလိုက်ရအောင်။
Read more Facebook page သို့သွားရန်

ဆွေးနွေးချက်များ

ဆွေးနွေးရန်