ááŒá±áá¶á·ááá¯ááŒá±á¬ááºážáá±ážááŒá®áž áá®ážááŸá¶ááŒá áºááœááºážá á±áááºá· áá®áááŒá±ááŒáᬠ(ááá¯á·) á¡á¬áá¬á áá°áᬠááá¯ááºááá¯ááá¯ááºáá¬ááŸáᯠá¡ááá¯ááºáž (áá)
á á¬ážááŸáá¯áá»á¬ážá០áááºááá¯ážááŒááºá· áá á¹á ááºážá¡áá»áá¯ážáá»áá¯áž áá¯ááºááŒáá¡á±á¬áẠ(á )
áá áºáááºáááºá á®ážááœá¬ážáá±ážááœááºážáááºá¡ááœáẠáááºááŒáœááºážáááºáá»ááºáá»á¬ážáá»á±á¬á·áááºážáááºááŸááºá· á¡áááºážá¡ááŒá áºáá»á¬ážááááºážááááºážáá¬ááœáẠá á¬ážááŸáá¯á áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºáž ááŒá±ááœá±ážáá¯á¶ážáá«á
á¡áá¯á¶ážáá»ááá¯ááºáá±á¬ áááºááá¯ážááŒááºá·áá á¹á ááºážáá»á¬áž

ááœá¬ážá á¬ááœá±ážááá¯áááºááŸá¬
á á¬ážááŸáá¯á áá¯ááºááŒá®ážááœáá»ááºáááºá· ááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºážááᯠááœá±ážááŒááºá·áá¬ážáá±á¬ ááŒá±ááœá±ážááŒá áºáááºá ááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºážáá»á¬ážááœáẠááŒá±ááŒá¯ááŒááºáááºááá¯á¡ááºáá±á¬ á¡á¬áá¬ááá»á¬ážáá«áááºáááºá á¡áá¯á¶ážááŒá¯áá¬ááœáẠááááá¬ážááááºá· á¡áá»ááºáá»á¬ážááŸááá«áááºá
- áá¯á¶ážáá¬ááºááŒááºá·áááŒááºá· á¡ááºáá¬ááá¯ááºážááŒá áºáááºá
- áááŒá¬ááá á¡ááŒáááºááŒááẠááááºá·áááºá·áá«á
- ááŒá±á áá®á¡áááºáá»áºááŒááºá·á á±áááºá á¡ááºáá áºááŒáá¯ááºáá±á¬ á¡áááºááœááºááá¯á¶ážáááºá·áá«á
- á á¬ážááŸáá¯á áá¯ááºááŒá®áž áá»ááºáá±á¬ ááœá¬ážá á¬ááœá±ážááẠááŒá±á¡ááœáẠááá¯áá±á¬ááºážáááºá
ááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºážááŸááºá· ááœá¬ážá á¬ááœá±ážááœááºáá«áááºáá±á¬ áá¯ááºááá¯ááºážáá¬áá¯ááá¯ááºážááá¯ááºáᬠá¡áááºá¡ááœá±ážáá»á¬áž

ááŸáá¯á áá¯ááºáá»áá¯ážáá¯ááºáá°áá»á¬áž á¡áá»á¬ážáá¯á¶ážá áá¯ááºáá»áá¯ážáá±áá±á¬ áá±á¬ááºááá¯ážááŸáᯠááŸááºá· ááœá±ááŸááºážááŸáá¯/ááœá±ááá¯ážááŸáá¯áá»á¬ážá ááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºážááœááºáá«áááºáááºá· áá¯ááºááá¯ááºážááŸááºá·áá¬áá¯ááá¯ááºážááá¯ááºáᬠá¡áááºá¡ááœá±ážáá»á¬ážáá±á¬ááºááœááºááŒá±á¬ááºáž ááá¯ááºážááŸá¥áºáá»áẠ(Ahlawat 2007)

áá±á¬ááºááá¯ážááŸáᯠá áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºáž ááŸááºá· ááœá±ááŸááºážááŸáá¯/ááœá±ááá¯ážááŸáá¯á áá¯ááºááŒá®áž ááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºáž

ááŸáá¯á áá¯ááºáá»áá¯ážáá¯ááºáá°áá»á¬áž á¡áá»á¬ážáá¯á¶ážá áá¯ááºáá»áá¯ážáá±áááºá· ááŸáá¯áá»á¬ážá ááœá¬ážá ᬠááŒá±ááœá±ážá áááá¯áááºážá¡áá»áŸááºááŸááºá· ááŒá¬ ááŒáœááºáááŸá¯

á áá¯ááºáá»áá¯ážáá±ážáá±á¬ááºáá°áá»á¬ážááẠááá¬áá¡ááá¯ááºážááœá±ážááŒááºá·áá±á¬ á áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá á¬ááœá±ážáá»á¬ážááᯠá áá¯ááºáá»áá¯ážáá±ážááœáẠá¡áá¯á¶ážááŒá¯áááºá·áááºá á¡áááºááŒá±á¬ááºá·ááá¯áá±á¬áº
ááá¬áá¡ááá¯ááºážááœá±ážááŒááºá·áá±á¬ á áá០áá á áááºáááºážááŸá á áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºážááŒá±ááœá±ážáá»á¬ážááẠá¡áá¯á¶ážááŒá¯ááẠáá±á¬ááºážáááºá á á¯á á¯áá±á«ááºáž áá±á¬á·á áááẠá.áá%á ááá¯ááẠá.áá%á áááºáá á®áá¶ á.áá% á áááºááá®á á®áá¶ á.áá %á á¡áá¯ááºážááœááºáž á.áá% áá«áááºáááºá ááá¯ááºáááá¯áá»ááºááŒáœááºááá±á¬ á¡á±á¬áºáá²áá áºáá á¹á ááºážá áááºááááºááŒá±ááŒáá¬áá»á¬ážá áá®ááŒá±ááœá±ážááŸááºá· áá±á¬áá¯á¶ážáá«á áá¬ááœááºááá¯ááºáááá¯áá»áẠá¡áá»áá¯ážáá»áááºá ááá¯áá±á¬ááºážáááºá áá²áá»áá¯ážá á¯á¶ááœááºáááºážáá¯á¶ážááá¯ááºáááºá á á¬ážááŸáᯠá áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá ᬠááŒá±ááœá±ážááᯠááŒá±ááŒá®ážááŸááºá· á áážá á áá±á¬áá¯á¶ážááá¯ááºáááºá á á¬ážááŸáᯠá áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá á¬áá±á¬ááºáž áá % áááºá·á áá¯ááºáá¬ážáá±á¬ ááŒá±á áá¯áẠáá²áááºááẠá¡áááºááŒá®ážááœá¬ážááŸá¯ ááá¯áá±á¬ááºážáááºáᯠáá¯áá±ááááŒá¯áá°áá»á¬ážá áá±á¬áºááŒáá¬ážáááºá áá±á·áá¬áá»ááºá¡á áááºáá°ááá¯á·áá±á¬ááºáá±áž ááœááºáá°áá±á¬ áá±áá¬ááœááºááŸááá«á á á¬ážááŸáᯠá áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá á¬ááœá±ážááᯠááŒááºáááºáá¯á¶ážá áœá²ááŒááºážááẠáá áºáááºááẠá á®ážááœá¬ážáá±ážá¡ááœáẠááœááºážááẠáááºážááŒá±á¬ááºážááá¯ááŒá áºáááºá ááŸáá¯á áá¯ááºáá»áá¯ážáá¯ááºáá¯ááºáá°áá»á¬ážáá¡á¬áá¬á áá»á¬ážá áœá¬áá»ááºáá²á·áá±á¬ á á¬ážááŸáᯠá áá¯ááºááŒá®ážááœá¬ážá ᬠáá±á¬ááºáž áá»á¬ážááᯠá áá¯ááºáá»áá¯ážáá±ážáá±á¬ááºáá°áá»á¬ážááẠáá®áááŒá±ááŒáá¬ááœá±áž áááºááá¯ážááŒááºá· áá á¹á ááºážáá»á¬ážá¡ááŒá ẠááŒááºáááºáá¯á¶ážááá¯ááºááŒá±á¬ááºáž áá±á¬áºááŒááŒááºáž ááŒá áºáá«áááºá
ááá¯ážáá¬áž
Ahlawat OP. Recycling of Spent Mushroom Substrate to use as Organic Manure.National Research Centre for Mushroom (2007 ) Indian Council of Agricultural Research Chambaghat, Solan-173 213 (HP)
Tuh L. et al., Using Spent Mushroom Substrate as the Base for Organic-Mineral Micronutrient Fertilizer – Tests on Maize
áá±á¬ááºážáá«ážáá»á¬áž/ááááºážáá»á¬áž ááŒááºáááºáá°ážáá°áá±á¬áºááŒááá¯áá«á "á¡á áááºážáá±á¬ááºáááºážá០áá°ážáá°áá±á¬áºááŒáá«áááº" áá¯áááºá·áá±ážáá«ááẠáá±áá¹áá¬áááºáá¶á¡ááºáá«áááºá